{"id":9545,"date":"2009-11-23T00:00:27","date_gmt":"2009-11-22T23:00:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.olino.org\/?p=9545"},"modified":"2009-11-16T20:47:05","modified_gmt":"2009-11-16T19:47:05","slug":"windturbines-kunnen-de-helft-stiller-zonder-energieverlies","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/olino.org\/blog\/nl\/articles\/2009\/11\/23\/windturbines-kunnen-de-helft-stiller-zonder-energieverlies\/","title":{"rendered":"Windturbines kunnen de helft stiller zonder energieverlies"},"content":{"rendered":"

\"Geluidsbronnen<\/a>Het geluid van windturbines is een van de belangrijkste belemmeringen voor de grootschalige toepassing van windenergie. Maar hoe ontstaat het geluid eigenlijk? En kunnen we er iets aan doen? Daarover gaat onderstaand artikel, dat gebaseerd is op mijn promotie-onderzoek bij het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium NLR en de Universiteit Twente.<\/p>\n

<\/p>\n

Geluidsoverlast van windturbines<\/h3>\n

Het geluid van windturbines is naast ‘horizonvervuiling’ een van de belangrijkste belemmeringen voor de grootschalige toepassing van windenergie. Het komt regelmatig voor dat windturbines (met name ’s nachts) niet op vol vermogen kunnen draaien, en soms worden zelfs hele projecten afgelast omdat niet aan de geluidsnormen kan worden voldaan. Uit onderzoek naar de perceptie van windturbinegeluid<\/a> blijkt dat windturbinegeluid veel hinderlijker is dan andere bronnen van omgevingsgeluid, zoals autowegen. Een mogelijke verklaring hiervoor is het onvoorspelbare en zoevende karakter van het geluid. Op de oorzaak van dit zoevende of zwiepende geluid komen we hieronder nog terug. Om de overlast te verminderen kun je windturbines ver van de bebouwing plaatsen, maar in een dichtbevolkt land als Nederland blijven er dan weinig beschikbare lokaties over. Windmolens op zee kampen weer met andere problemen, zoals slijtage en hoge kosten voor installatie, onderhoud en transport. Het zou daarom mooi zijn als we het geluid van windturbines bij de bron kunnen verminderen, zonder dat dit energie kost. Daarvoor moeten we wel eerst weten hoe het geluid ontstaat.<\/p>\n

Akoestische antenne<\/h3>\n

Geluidsbronnen kunnen worden gelokaliseerd met een zogenaamde akoestische antenne. Deze bestaat uit een groot aantal microfoons waarmee tegelijkertijd het geluid wordt gemeten. Door de tijdstippen waarop het geluid bij de verschillende microfoons aankomt met elkaar te vergelijken, kan worden bepaald uit welke richting het geluid komt. Op deze manier kunnen akoestische ‘bronplaatjes’ worden gemaakt, waarop de verschillende geluidbronnen zichtbaar zijn. Als voorbeeld toont Fig. 1 de geluidsbronnen op een landend vliegtuig, gemeten met een akoestische antenne op de grond. Behalve de motoren zijn hierop ook verschillende aerodynamische geluidsbronnen zichtbaar, zoals het neuswiel, de landingsgestellen, en de vleugelkleppen. Dit stromingsgeluid ontstaat door een interactie van de turbulente luchtstroming met de verschillende componenten van het vliegtuig.
\n\"Geluidsbronnen<\/a>
\nFiguur 1: Geluidsbronnen op een landend vliegtuig.<\/em><\/p>\n

Geluidsbronnen op windturbines<\/h3>\n

Om de geluidsbronnen van een windturbine te bepalen, hebben we met een grote akoestische antenne (150 microfoons op een platform van 18×20 m2) geluidsmetingen uitgevoerd aan twee grote, moderne windturbines. Fig. 2 toont de geluidsbronnen in het rotorvlak, gemiddeld over een groot aantal omwentelingen van de bladen.<\/p>\n

\"Geluidsbronnen<\/a>
\nFiguur 2: Geluidsbronnen op een windturbine.<\/em><\/p>\n

Uit dit bronplaatje kunnen we een aantal interessante conclusies trekken. Ten eerste zien we dat de geluidsproductie wordt gedomineerd door de bladen: blijkbaar is mechanisch geluid uit de gondel ondergeschikt. Daarnaast zien we dat het geluid ontstaat op het buitenste deel van de bladen, wat verklaard kan worden doordat de bladen daar het snelst door de lucht bewegen (zo’n 250 km\/u bij de tippen). Maar het meest verrassende is wel dat vrijwel al het geluid wordt geproduceerd tijdens de neergaande beweging van de bladen (rond ‘3 uur’). Telkens wanneer een blad de ‘3 uur’ positie passeert wordt er geluid geproduceerd, wat het zoevende karakter van het geluid verklaart. Dit asymmetrische patroon kan worden verklaard aan de hand van het mechanisme dat verantwoordelijk is voor het geluid. Dit zogenaamde achterrandgeluid ontstaat wanneer turbulente wervels over de achterrand van het blad spoelen (zie Fig. 3). Een kenmerk van achterrandgeluid is dat het vooral in de richting van de voorrand van het blad afstraalt: wanneer de bladen naar beneden bewegen gaat het meeste geluid naar de grond, wanneer de bladen omhoog bewegen gaat het geluid de lucht in. Als je op de grond staat hoor je de bladen dus vooral wanneer ze naar beneden komen.
\n\"Mechanisme<\/a>
\nFiguur 3: Mechanisme van achterrandgeluid.<\/em><\/p>\n

Stille windturbines<\/h3>\n

Nu we weten hoe het geluid ontstaat kunnen we gaan nadenken over manieren om het geluid te verminderen. Een voor de hand liggende methode is om het toerental van de turbine te verlagen: doordat de bladen langzamer door de lucht bewegen wordt het geluid ook minder. Een nadeel van deze methode is echter dat het geproduceerde vermogen ook afneemt. Om het geluid van de bladen te verminderen zonder energieverlies hebben we twee verschillende reductieconcepten getest: een aangepast bladprofiel en zaagtanden op de achterrand van het blad (zie Fig. 4).
\n\"Reductieconcepten<\/a>
\nFiguur 4: Reductieconcepten voor achterrandgeluid.<\/em><\/p>\n

Om een eerlijke vergelijking te kunnen maken hebben we deze concepten getest op een rotor met een referentieblad en twee aangepaste bladen. Omdat vrijwel al het geluid ontstaat op het buitenste deel van de bladen, was alleen het buitenste kwart van de twee aangepaste bladen gemodificeerd (zie Fig. 5).
\n\"Klimmer<\/a>
\nFiguur 5: Klimmer op het blad met zaagtanden.<\/em><\/p>\n

Door een speciale naverwerking van de meetgegevens konden de geluidsbronnen op de drie verschillende bladen worden gelokaliseerd en gekwantificeerd (Fig. 6). Hieruit bleek dat het blad met de zaagtanden ruim drie decibel stiller was dan het referentieblad. Dit betekent dat het geluid kan worden gehalveerd zonder energieverlies!<\/p>\n

\"Geluidsbronnen<\/a>
\nFiguur 6: Geluidsbronnen op de drie verschillende bladen.<\/em><\/p>\n

Uilentechnologie<\/h3>\n

In de toekomst hopen we windturbines n\u00f3g stiller te maken met een variant op de zaagtanden: uilenborstels (Fig. 7). In tegenstelling tot andere roofvogels kunnen uilen tijdens de jacht vrijwel geruisloos vliegen, en dit wordt toegeschreven aan zachte donshaartjes op de achterrand van hun vleugels. Deze ‘uilentechnologie’ kan worden vertaald naar windturbinebladen door een strip met borstelharen op de achterrand van het blad te monteren. Dit concept is al met succes getest op bladsecties in de windtunnel. Het grote voordeel van borstels ten opzichte van zaagtanden is dat ze flexibel zijn, waardoor ze zichzelf automatisch uitlijnen met de luchtstroming rond het blad, voor alle windsnelheden. Door windturbinebladen uit te rusten met deze zogenaamde ‘brush kits’ worden geluidsreducties van drie tot zes decibel verwacht.<\/p>\n

\"Het<\/a>
\nFiguur 7: Het borstelconcept.<\/em><\/p>\n

Bronnen en gerelateerde links<\/h3>\n